Het zit er weer bovenarms op tussen de Amerikaanse president George W Bush en zijn Iraanse collega Mahmoud Ahmadi-Nejad. Aanleiding hiervoor is een schermutseling tussen een Amerikaans schip en enkele Iraanse schepen.
Het Amerikaanse schip voelde zich naar eigen zeggen bedreigd door vijf Iraanse schepen. Deze zouden vijandige maneuvres uitgevoerd hebben en de boodschap “Jullie zullen dadelijk ontploffen” via de radio hebben meegedeeld aan het Amerikaanse schip. De spanning tussen de twee grootmachten groeit steeds verder, het is dan ook niet verwonderlijk dat dit “kleine incident” internationale aandacht krijgt.
Wat is de oorzaak van de spanning tussen deze twee landen en zal deze spanning in de toekomst verdwijnen?
Het sleutelmoment in de betrekkingen tussen de twee staten was de Islamitische revolutie van 1979, waarbij de Westersgezinde Sjah Mohammed Reza Pahlavi het land moest verlaten om plaats te ruimen voor Ayatollah Ruhollah Khomeiny (foto). Deze riep de Islamitische republiek uit na een referendum op 1 april 1979.
Dat de westersgezinde sjah, ondanks zijn autoritair regime, werd vervangen door een theocratie met aan het hoofd Ayatolla Khomeiny werd in Washington, net als in de rest van de wereld, met lede ogen aanzien. De invloed van westerse mogendheden op de grootmacht Iran, dat een zeer grote invloed had in het Midden-Oosten, verminderde nu aanzienlijk. Maar de druppel was de 444 dagen lange gijzeling van 52 Amerikaanse diplomaten in de Amerikaanse ambassade in Teheran door enkele studenten die eisten dat de sjah, die op dat moment verbleef in de Verenigde Staten voor een medische behandeling, werd uitgeleverd aan Iran.
Sindsdien is de relatie tussen de twee landen erg bekoeld, met enkele opmerkelijke crississituaties. Zo werd op 3 juli 1988 een vliegtuig van Iran Air Lines per ongeluk door de Amerikaanse Marine neergehaald, 290 mensen lieten hierbij het leven. Een andere situatie die de relatie tussen Iran en de westerse wereld verder bekoelde was de Fatwa die Ayatolla Khomeiny uitstpraak tegen Salman Rushdie op 14 februari 1989.
In de spanning wordt in 1995 verder opgedreven doordat de Verenigde Staten Iran beschuldigt voor de sponsoring van terrorisme en op zoek zou zijn naar nucleaire wapens. Wanneer Bush tijdens een speech in 2002 Iran een schurkenstaat noemt, reageert de Iraanse regering zeer onstemd. Wegens de Iraanse verrijking van Iranium en de bouw van kerncentrales beschuldigt de Westerse wereld Iran van het aanmaken van kernwapens. Iran ontkent dit formeel en belooft mee te werken met de inspecties van het Internationaal Atoomagentschap.
Op dit moment bevinden de landen zich in de ergste politieke crisis sinds de oprichting van de republiek Iran, dit ondanks de verkennende diplomatieke gesprekken. Er kan aangenomen worden dat een oplossing voor deze diplomatieke crisis nog lang op zich zal laten wachten.
Zowel de Verenigde Staten als Iran hebben een realistische benadering op het vlak van internationale betrekkingen, wat trouwens typisch is voor grote staten omdat deze benaderingswijze hun invloed in de internationale betrekkingen vergroot. Het realisme wordt gekenmerkt door een ongeloof in een algemeen overkoepelend gezag op wereldniveau, internationale instellingen kunnen dus met andere woorden niet alle actoren in de internationale politiek beschermen of bestraffen. Op wereldniveau is de staat de belangrijkste actor, en haar buitenlands beleid is er op toegespitst de belangen en de veiligheid van haar burgers te beschermen. Dit is de reden waarom de Verenigde Staten steeds het heft in eigen handen neemt en waarom Iran zich opwerpt als de meest dominante staat van het Midden-Oosten.
De houding van deze twee staten resulteert onvermijdelijk in een confrontatie, gezien hun houding in de internationale betrekkingen en hun totaal verschillende religieuze en culturele identiteit. Samuel Huntington verklaarde in zijn boek “Botsende beschavingen” (foto) dat de religieuze en culturele identiteit van mensen , vervat in hun beschaving, de belangrijkste bron van conflict zal vormen in de twintigste eeuw. Een kritiek hierop was het feit dat er nooit sprake is van een pure “westerse” of “islamitische” beschaving. Maar men kan wel aannemen dat wanneer staten zich duidelijk “westers” of “islamitisch” gaan profileren, dit wil zeggen hun waarden en normen als de enige echte aanvaarden, ze sneller in aanraking komen met staten met andere culturele en religieuze identiteiten die dezelfde profileringsdrang hebben. Staten die in conflict met staten met een andere culturele en religieuze identiteit hebben de neiging zich meer te radicaliseren ten opzichte van de andere staat waardoor een nog groter conflict krijgen.
De storm tussen de twee grootmachten zal dus niet snel gaan liggen, ze zal integendeel nog verder worden aangescherpt vanwege de verdere radicalisering. Misschien een taak voor de volgende Amerikaanse President om de houding van de Verenigde Staten in de internationale betrekking enigszins te herzien.
